Tym razem wybrałem się właśnie podczas dostępności raz w miesiącu, by przekonać się jak wygląda takie oprowadzanie. Na początek ciekawostka – oprowadzanie z przewodnikiem zaczyna się godzinę później, wcześniej można pozwiedzać samodzielnie. Skorzystaliśmy więc z tej okazji i… trochę szczęka mi opadła. W poprzedniej części opisu o Forcie VI wspomniałem coś o kuchni, o aptece to teraz… rozrośli się i to bardzo. Praktycznie każda z sal we frontowej części fortu jest wykorzystana jeśli chodzi o eksponaty. I wcale nie są one nudne. Szpital, sklep kolonijny, mini-muzeum techniki, miejsce gdzie możecie zostawić książki, których już nie chce i zabrać inne. Szczerze to trochę zaskoczyła mnie wszechstronność tego obiektu.

I choć nie skupia się on już w pełni tylko na tematyce fortecznej to moim zdaniem dostarcza tyle wrażeń, że rzeczywiście warto go odwiedzić i część samodzielną zobaczyć bez dwóch zdań. Choć trzeba też zauważyć – im dalej w fort tym wystaw mniej.

Co do części przewodnickiej – przede wszystkim zaskoczyła mnie ilość ludzi w zwykłą niedzielę, bo spokojnie było nas z 50-75 osób. Niestety grupa szybko się wykruszała, bo przewodnik mówił zdecydowanie zbyt szczegółowo. Z jednej strony zapytał grupę przed czy wolą wersję rozszerzoną, ale come on – i tak ludzie nie zapamiętają tyle dat… Także jeśli będziecie na zwiedzaniu i przewodnik zada takie pytanie – wybierzcie wersję prostszą, by łatwiej to sobie poukładać.

Fort VII to naprawdę solidnie zachowany fort. Przede wszystkim – urządzono w nim dodatkową salę w której możemy dowiedzieć się (również na interaktywnych makietach) o budowlach fortecznych. O ich zastosowaniu, o potencjalnych planach ataku i o ich funkcji. Choć nie przedstawia to całego systemu jaki wchodzi w skład Twierdzy Poznań to jednak daje sporo podstaw, by wiedzieć o co chodzi w fortach twierdzy Poznań.

Jednak to tylko kawałek fortu, bo znacznie większą część zajmuje historia znacznie trudniejsza. Fort VII był pierwszym obozem koncentracyjnym na ziemiach Polski po wybuchu II WŚ. Z jednej strony moim zdaniem warto, z drugiej – temat niełatwy, raczej nie do końca idealny na lekkie zwiedzanie miasta w weekend pewien pozytywnych wrażeń.

Obiekt położony na terenie Nowego ZOO w Poznaniu i generalnie czynny. Problem jednak polega na tym, że normalnie, by go odwiedzić trzeba nabyć bilet do samego ZOO, który tani nie jest (45-55PLN za normalny w 2025), a podczas Dni Twierdzy Poznań można tę opłatę pominąć ponieważ przewodnik eskortuje grupę od bramy ZOO. Obiekt też jest ogólnie mówiąc bliźniaczy do Fortu VI o którym pisałem wyżej, ale należy dodać, że został rozbudowany ponieważ służył jako fabryka podczas okupacji niemieckiej. Również bardzo duży, mniej pokoi tematycznych jak w VI (zwłaszcza patrząc na obecne zbiory VI), nieco mniej dostępny teren wokół jak i niedostępne zwiedzanie samodzielnie. Jakkolwiek uważam, że warto zwiedzić – robotę robią zwłaszcza przewodnicy, którzy dość mocno wciągają nas w klimat obiektu jak i dzielą się swoją pasją prezentując niektóre rzeczy z własnych kolekcji.

Wnętrze muzeum jest przygotowane solidnie – wspomniana wcześniej cegła, która ciągnie się przez kilka sal nie zestarzała się wcale. Nie jestem pewien czy podczas wizyty w 2018 były kartki z kalendarza, które opisywały walkę o Poznań, a których zwieńczeniem była właśnie Cytadela. Te kartki nadały jakieś ramy wydarzeniom do którego potrzebne było całe prezentowane uzbrojenie, ale były to ramy bardzo ogólne. Dynamiczny styl zwiedzania, w których odczytujemy wydarzenia w kolejnych dzielnicach Poznania przeplata się z wystawą stałą, której elementy samodzielnie musimy dopasować. Zwiedzanie wewnątrz kończy się dość szaro – opowieścią o Cytadelowcach czyli ludziach, którzy razem z Armią Czerwoną walczyli z ówczesnymi obrońcami. Podsumowując – emocje wyzwolenia przeplatają się tutaj zawieszaniem wzroku na kolejnych z licznych eksponatów.

Udajemy się na zewnątrz, by zobaczyć większe maszyny. Strzelające w dal i w górę, jeżdżące, pływające oraz latające. Nie ma co jednak szukać historii przystępnej dla niedzielnego turysty. Każdy model jest opisany technicznym językiem, bo przecież na pewno Cytadelowy turysta będzie pamiętał ilość wylatanych godzin czy moc silnika. Część z maszyn jest zaniedbana duchem czasu choć tym razem nie widziałem braku powietrza w oponach.

Szczerze to mam wrażenie, że ktoś tutaj nie może się zdecydować na wystawę. Pomysł wykorzystania kartek z kalendarza, by przedstawić dzień po dniu walki o Poznań w 1944 jest świetny, łatwy do zapamiętania, ale wystawa… nie wspiera tego bezpośrednio. Tak poważnie to taką wystawę uzbrojenia można zrobić wszędzie, oczywiście nie licząc części poświęconej Cytadelowcom (choć to skromna część jeśli idzie o eksponaty). Do tego dochodzi brak pomysłu edukacyjnego na zewnątrz chyba, że celem jest jedynie wywołanie „wow, pstryknę zdjęcie”. Ah, o twierdzy jaką była przecież cała Cytadela opowiada zaledwie jedna tablica i to w dość ciemnej części, opisy techniczne uzbrojenia mogą fascynować tylko pasjonatów. Moim zdaniem to strasznie niewykorzystane miejsce. Przez ostatnie 7 lat nie zmieniło się to wcale pomimo różnicy jak kiedyś prezentowało się treści i jak to robi się dziś.

Z jednej strony mógłbym napisać – tutaj nie zmieniło się praktycznie nic. Jest tutaj też kilka małych sekcji z wystawą uzbrojenia, ale nie ma ich wiele, a główne skrzypce gra właśnie historia Armii Poznań w 1939 roku. Przedstawiono na nieprzesadnie długich tekstowo tabliczkach sprawia, że przejście korytarza „tam i nazad” upływa sprawnie, a my wychodzimy bogatsi w wiedzę i sprawne wyobrażenie dziejów z wybuchu II Wojny Światowej w Polsce. Krótkie teksty są wspierane przez mapy co zapadnie w pamięć jak to grafiki.

Tyle, że to wystarczy, by być małym, kompaktowym muzeum z konkretnie opowiedzianą historią. Nie trzeba wystawiać helikoptera czy jeep’a, by ją opowiedzieć. Osobiście polecam jeśli kogoś interesują takie klimaty, ale jednocześnie nie musi być specjalistą i pasjonatem.

Auto najlepiej zostawić na końcu drogi, po prawej stronie za małym wałem ziemnym – tak, by nie tarasować ścieżki. Użytkowany przez prywatną firmę, bardzo łatwy do obejścia, wręcz idealny na objazd rowerem, jest też kilka ławek. W kilku miejscach jest uszkodzone ogrodzenie i przy zachowaniu ostrożności (zwłaszcza na drut kolczasty) można wejść parę metrów bliżej, by lepiej przyjrzeć się budowli.

Auto zaparkowałem na gruntowej drodze przed jego główną bramą. Generalnie mógłby to być naprawdę fajny teren do spaceru dookoła. Szerokie leśne ścieżki, trochę lasu, podmiejski klimat idealnie się do tego nadają. Niestety siatka ogrodzeniowa na niektórych fragmentach jest uszkodzona przez co opuścił się drut kolczasty – w niektórych miejscach jest na wysokości jednego metra. Ciekawscy, którzy chcieliby podejść bliżej fosy mogliby zahaczyć… Ale tak czy siak warto rozważyć jeśli nie mamy dzieciaków czy dużych psów.

Zdecydowanie warto odwiedzić. Auto pozostawicie na końcu ulicy Skalnej, jest tam trochę miejsca. Wprawdzie obiekt jest wykorzystywany przez prywatne firmy to przyjemna leśna ścieżka prowadzi dookoła, jest dużo widocznej czerwonej cegły oraz cecha szczególna – zadaszona fosa. Do tego mamy przyjazne podejście – „Możesz tu być, ale nie zostawiaj śmieci” jest zdecydowanie milej widziane od „Wstęp wzbroniony”. Co więcej przy jednym z jego narożników ambitni i aktywni nastolatkowie znaleźli miejsce dla swojego parku rowerowego.

Tymczasem przy Lechickiej znajduje się fort, który jest uszkodzony, ale w jeden z marcowych weekendów okazał się miejscem nad wyraz ciekawym. Poza wykorzystaniem terenu dla grupy treningowej rowerzystów, hobbystów strzelania do puszek czy spacerowiczów z psami to na drzewach przy dzikich ścieżkach znajdziemy przyczepione zalaminowane kartki z informacjami o elementach fortecznych. Może niekoniecznie to miejsce dla rodzinki, ale jeśli ktoś chce dowiedzieć się o fortach czegoś więcej to uważam, że to miejsce obowiązkowe + doceniam opiekunów obiektu.